Artikel in Eigen Huis Magazine van mei 2006
Minder groen, minder ruimte, minder voorzieningen
Verschraalde VINEX-Wijken
Mooie praatjes en plaatjes lokken enthousiaste huizen kopers naar Vinex-wijken. Op foto's in glimmende brochures spelen kinderen fijn buiten, zijn nauwelijks auto's te zien en omringen fraaie groenvoorzieningen de woningen. De realiteit kan tegenvallen. Vaak is er minder groen dan in eerste instantie gepland. Voorzieningen laten op zich wachten en parkeerplaatsen zijn moeilijk te vinden. Bewoners zijn meestal toch wel tevreden. Maar als zij desondanks hun recht willen halen, komen zij bedrogen uit.
In gemeenten als Utrecht, Den Haag, Hoofddorp, Hendrik Ido Ambacht, Amsterdam en Amersfoort leveren bouwers de Vinex- nieuwbouwwoningen met duizenden tegelijk op. De ambities zijn mooi. Helaas kunnen die niet altijd worden waargemaakt. Financiële tegenvallers dwingen gemeenten te bezuinigen, het mes te zetten in publieke voorzieningen en plannen tussentijds bij te stellen. Het aanleggen van een Vinexwijk pakt soms duurder uit dan begroot. Ook kan de verkoop van de bouwgrond minder opleveren dan verwacht. Gemeenten hebben dan niet veel keus: ze moeten de tekorten zien terug te dringen. Uit recent onderzoek van de Volkskrant blijkt dat gemeenten de exploitatie vooral proberen rond te krijgen door minder sociale woningbouw neer te zetten, meer middeldure huizen te bouwen en door eenvoudigweg meer huizen op hetzelfde aantal vierkante meters in te tekenen.
VOORZIENINGEN
Bewoners zijn helaas vaak de dupe, zo blijkt uit het onderzoek.
Projectontwikkelaars zetten huizen neer op plekken die eigenlijk groen hadden
moeten blijven of worden. Dat gebeurt momenteel onder meer in de Amersfoortse
wijk Vathorst en het Utrechtse Leidsche Rijn. Maar ook Ypenburg bij Den Haag en
De Volgerlanden in Hendrik Ido Ambacht zijn minder groen dan de bewoners dachten
te krijgen op basis van bijvoorbeeld verkoopfolders of informatie die ze kregen
via de verkooppunten.
Ook worden regelmatig groenstroken en bermen opgeofferd voor parkeerplaatsen.
Maar dat gebeurt juist vaak op verzoek van bewoners. Want hét probleem in veel
Vinexwijken is het gebrek aan parkeerruimte. Zelfs in Vathorst, de locatie met
de meeste parkeerplaatsen per woning, klagen bewoners in sommige straten al
sinds de oplevering over ernstige parkeerproblemen. Een parkeerplaats kost
ruimte en dus geld en dat maakt gemeenten en projectontwikkelaars zuinig bij het
intekenen van parkeerruimte. Hierbij speelt ook mee dat het vaak langer duurt
dan voorgespiegeld voordat het openbaar vervoer is geregeld. Daardoor voelen
meer huishoudens zich genoodzaakt een extra auto aan te schaffen.
ONGENOEGENS
Speelvoorzieningen zijn een ander heikel punt. Kinderen in het Haagse Wateringse
Veld en de Zoetermeerse wijk Oosterheem moeten het met minder speelplekken doen
dan hun ouders is beloofd. In Zoetermeer is ook een sportvoorziening geschrapt;
in Houten moest de bibliotheek eraan geloven en bewoners in Haarlemmermeer komen
er karig van af als het gaat om buurtcentra en winkels. Bovendien laat ook de
infrastructuur hier te wensen over, zo blijkt uit het Volkskrant-onderzoek.
Tegenvallers dreigen vooral in wijken die sinds de eeuwwisseling van de grond
komen en waar momenteel nog veel wordt gebouwd, zoals Vathorst, Leidsche Rijn,
Almere Poort en IJburg, zegt Xander van Uffelen, redacteur bij dagblad de
Volkskrant. Hij dook samen met collega Merijn Rengers in de wereld van de
woningbouw en liet Emiel Hoogendijk onderzoek doen naar de publieke
voorzieningen in zestien grote Vinex-wijken.
Hoogendijks enquête onder bewoners van de Haagse wijk Ypenburg brengt aan het
licht dat daar steen en been wordt geklaagd over het peil van de voorzieningen.
Bewoners in deze wijk hebben inmiddels posters voor hun raam hangen met de
noodkreet 'Waar blijft ons park!'. Bewonersverenigingen en gemeenten houden met
enige regelmaat enquêtes en ook daarin komen keer op keer dezelfde ongenoegens
en knelpunten naar voren. Veel gehoord is de klacht over de late oplevering van
voorzieningen, bewoners missen winkels, sportvoorzieningen, busverbindingen en
parkeerplekken.
TEVREDEN
Toch zijn bewoners van Vinex-wijken uiteindelijk vrijwel altijd behoorlijk
positief over hun nieuwe buurt en woonomgeving. Ook al zijn de voorzieningen
(nog) niet wat zij hadden verwacht, toch overheerst tevredenheid. Dat blijkt
onder meer uit onderzoek dat is gedaan in opdracht van de NVM en het ministerie
van VROM.
Bewoners hebben zich bij het kopen van hun huis namelijk vooral laten leiden
door de voordelen die nieuwe woning zelf biedt: het huis speelde de
doorslaggevende rol bij de keuze om te kopen en niet de voorzieningen in de
wijk. Bovendien zien veel Vinex-bewoners hun huidige woning als tussenstap naar
'iets beters', ook al hebben zij de keuze voor de Vinex-wijk doorgaans wel zeer
overwogen gemaakt. Bovendien, starters op de woningmarkt die net hun flatje of
appartement hebben verruild voor een spiksplinternieuwe eengezinswoning, zijn
vaak al
blij met het feit dat ze een voor- en achtertuin hebben. En elke Vinex-bewoner
weet vooraf dat een wijk in ontwikkeling specifieke problemen met zich
meebrengt.
INVLOED
Maar waar staan teleurgestelde bewoners? Moeten zij maar genoegen nemen met wat
ze uiteindelijk krijgen of kunnen zij iets ondernemen? "Het enige wat je
als koper hebt, is de zogenaamde koop-aannemingsovereenkomst. En daarin gaat het
alleen om het te bouwen huis en nooit over de hoeveelheid groen, het uitzicht,
de winkels of de speelplekken. Dat geeft de koper dus geen rechten voor wat
betreft de voorzieningen in de omgeving;' zegt Steven Wayenberg,juridisch
beleidsadviseur van Vereniging Eigen Huis. "Daarnaast zijn de
bestemmingsplannen voor nieuwbouwwijken vaak op hoofdlijnen vastgesteld; ze
moeten dan nog verder worden uitgewerkt. Met zaken als voorzieningen en openbaar
groen kan dus nog makkelijk worden geschoven." Over het algemeen hebben
kopers weinig rechten als de gemeente snijdt in voorzieningen in de buurt.
Gemeenteraden moeten nauwlettend toezien op de keuzes die gemaakt worden.
Echter: zelfs gemeenteraden hebben soms nauwelijks invloed op de invulling van
de wijken. Gemeenteraadsleden hebben ook niet altijd inzicht in de financiën
rond de Vinexlocaties, bleek uit het Volkskrant-onderzoek: gemeenten als Den
Haag, Amsterdam en Almere, maar ook Zaanstad, Houten, Helmond, Den Bosch en
Barendrecht werken zelfs met geheime stukken.
Beleidsadviseur Karen de Klerk van Vereniging Eigen Huis kan toekomstige kopers
maar één advies geven: vorm zo vroeg mogelijk een kopersvereniging. Door hun
krachten te bundelen, creëren bewoners meer onderhandelingskracht. De Klerk
pleit bovendien voor eerdere betrokkenheid van kopers bij de ontwikkeling van
hun nieuwe wijk. Bewoners moeten nu vaak maar afwachten wat er overblijft van de
beloofde voorzieningen. Op één punt hebben Vinex-bewoners in elk geval een
overwinning behaald: om de ergste parkeerproblemen op te lossen, gaan gemeenten
alsnog extra parkeerplaatsen aanleggen en intekenen. Helaas gaan die duizenden
extra plaatsen dan weer wel ten koste van bermen, groenstroken of trottoirs.
Tekst: Ida Bromberg
Fotografie: Marc van der Kort